„Zeszyty Komiksowe”
numer 30., wrzesień 2020:
Folklor w komiksie

Zeszyty Komiksowe #30

Informacje ogólne o magazynie

Drodzy Czytelnicy,

Oto numer poświęcony wszelkim przejawom folkloru w komiksie. Dlaczego właśnie folkloru? Relacja kultury ludowej z historiami obrazkowymi ma długą historię – folkloryści wskazują na ich niebagatelne powiązania. Swego czasu w Stanach Zjednoczonych komiks uznano nawet za narodową sztukę ludową. Warto podkreślić, że komiks jest medium, które można analizować przez pryzmat przekazywanych treści folklorystycznych, ale również szerzej – stanowi on bowiem ważny element kultury popularnej.

Zarówno w artykułach, jak i w nadesłanych (licznie, jak chyba jeszcze nigdy) komiksach odnaleźć można różne nawiązania i opisy przetworzeń folkloru. Numer ten zdominowały legendy miejskie – gatunek wciąż nieujęty jednoznacznie badawczo, niemniej święcący triumfy w kulturze współczesnej, szczególnie tej internetowej. Każdy choć raz słyszał opowieści o kradzieży nerek, pytonie nadwiślańskim lub o czarnej wołdze. Czy jednak ktoś zna opowieść o tajemniczym czeskim kuzynie Spring Heeled Jacka, Péráku?

Poszukując elementów ludowych, przewertujemy wspólnie Kajka i Kokosza oraz Hildę i albumy Kaerela. Prześledzimy też rozwój badań o komiksie w polskiej folklorystyce. Są tu ponadto wywiady – z Unką Odyą o pracy nad Bromem i źródłach inspiracji, Igorem Górewiczem o jego fascynacji słowiańszczyzną i pracą nad komiksem oraz rozmowa, w której Daniel Gizicki, Igor Jarek, Tomasz Kontny, Matylda Sęk-Iwanek, Marek Turek i Katarzyna Witerscheim (autorka okładki numeru) dyskutują o folklorze śląskim. A co poza tym? Z tekstów spoza tematu przewodniego publikujemy rozważania Michała Czajkowskiego o komiksie paragrafowym, a także liczne recenzje.

Zapraszamy do lektury

Izabela Kotlarska oraz redakcja

Spis treści numeru

Projekt graficzny: Dennis Wojda
Okładka: Katarzyna Witerscheim

Folklor w komiksie

Komiks: Folklor Michał Traczyk (sc.) i Tomasz Niewiadomski (rys.)
O rozważaniach folklorystów nad komiksem w artykułach publikowanych na łamach „Literatury Ludowej” Izabela Kotlarska Folkloryści z zainteresowaniem przyglądają się rozwojowi popularności historii rysunkowych w Polsce. Komiks swoje związki z ludowością przejawia na różnych płaszczyznach. przykładowo może być stworzony na podstawie bajki ludowej czy legendy miejskiej. Zdarza się również, że w swoich narracjach zawiera elementy dawnych wierzeń lub genetycznie bywa połączony z innymi gatunkami twórczości. Wreszcie – jego treść będzie wypełniać wyobraźnię rzesz wiernych czytelników, co również dla folklorystów jest zjawiskiem interesującym. […]
Komiks: Tożsamość Edyta Bystroń (sc. i rys.)
„Dziwne! Zaskakujące! Niesamowite!” Legendy miejskie w formie komiksowej Mateusz Napiórkowski Legendy miejskie (ang. urban legends), należące do bogatego i zróżnicowanego folkloru współczesnego, komentują i interpretują rzeczywistość, kładąc nacisk na zdarzenia niecodzienne. Pomimo iż kojarzymy je w dużej mierze z nowoczesnym, zurbanizowanym światem, to wykazują one pewne podobieństwa do dawnych przekazów folkloru tradycyjnego. Okazuje się bowiem, że niektóre z poruszanych w legendach tematów charakteryzują się wielowiekową tradycją (między innymi opowiadania o letargu i ludziach pochowanych żywcem). Choć wątki tego typu krążą w obiegu ustnym już od setek lat, to niełatwo wskazać moment, w którym stały się one częścią legend miejskich. […]
Ilustracje: A.A. Turkiewicz
Komiks: Pole Strachu Dominik Szcześniak (sc.) i Marcin Rustecki (rys.)
Pérák – pierwszy czeski superbohater? Petr Janeček; tłumaczenie Paweł Adamiak Pérák jest postacią ze słynnej czeskiej, miejskiej legendy, fikcyjnym fantomem drugiej wojny światowej, znanym z ustnych podań, skaczącym nocą po dachach Pragi ze stalowymi sprężynami przymocowanymi do nóg i rzekomo walczącym z nazistami i ich sprzymierzeńcami. Jednak w czasie wojny Pérák był o wiele częściej odbierany negatywnie – jako postrach młodych dziewcząt wracających z nocnych zmian, samotnych wieczornych przechodniów i czasami przedstawicieli prawa. […]
Komiks: Czarcie skrzypce Klaudiusz Stochmal (sc.) i Magdalena Łysak (rys.)
Folklor przerysowany… Wątki wierzeniowe w serii Kajko i Kokosz Janusza Christy Robert Piotrowski Artykuł ten poświęcony jest adaptacjom autorskim wybranych motywów wierzeniowych oraz demonologicznych pojawiających się w komiksach o przygodach Kajka i Kokosza. Główne problemy poruszone w niniejszym artykule dotyczą postaci, miejsca i czasu w komiksach o dzielnych wojach z Mirmiłowa. […]
Komiks: Południca Katarzyna Poterek (sc. i rys.)
Swego nie znacie Z Igorem D. Górewiczem rozmawiał Krzysztof Lichtblau KL: Sięgniemy do korzeni. W którym momencie rozpoczęła się twoja fascynacja słowiańszczyzną?
IDG: Na to pytanie odpowiadałem wiele razy, ale na szczęście nie gubię się w zeznaniach i zawsze jest podobnie. Odpowiedź krótka brzmi: nie wiem. Długa zaś opowiada o nasiąkaniu archetypami, o figurce słowiańskiego woja, którą przywiózł ojciec, a która stała nad radiem i była jakoś magiczna dla mnie. O tym, że najpierw była mitologia grecka – dziś wiem, że zwyczajnie nie było literatury o mitologii Słowian, która mogła konkurować z Parandowskim. O rosnącej fascynacji wojownikami jako takimi, o Conanie, Domanie, muzyce metalowej z jej mieczami i toporami. Wszystko to legło u podstaw mojej życiowej przygody ze Słowiańszczyzną. […]
Komiks: * * * Martyna Bolanowska (sc. i rys.)
Między codziennością a egzotyką. We cieniu gruby (w cieniu kopalni) Ło ślunskim folklorze downij a terozki, ło tworzyniu a łodwarzaniu świata łosprawiajom: Matylda Sęk-Iwanek z Danielem Gizickim, Igorem Jarkiem, Tomaszem Kontnym, Markiem Turkiem i Katarzyną Witerscheim MSI: Kasiu, przygotowałaś okładkę dla tego numeru „Zeszytów Komiksowych”. Jesteś artystką komiksową, w której twórczości wątków folklorystycznych, nie tylko śląskich, można odnaleźć bardzo dużo. czerpiesz dużo z folkloru i chyba jest dla ciebie sporą inspiracją?
KW: Tak, bardzo lubię takie rzeczy i inspiracje, acz kiedyś zagadnienia słowiańskości nie interesowały mnie tak bardzo. Zaczęło się od tego, że musiałam wymyślić koncepcję mojej licencjackiej pracy dyplomowej na grafice. Wtedy pomyślałam, że chcę zrobić komiks i musiałam znaleźć taki temat, który sprawdzi się w komiksie ośmiostronicowym, a jednocześnie będzie interesujący. Zdecydowałam się na tematykę fantastyczną i zaczęłam zagłębiać się w tematy mitologii. […]
Komiks: Trochę inna Syrenka warszawska. Zuzanna Lewandowska (sc. i rys.)
Mam niedosyt komiksów Z Unką Odyą rozmawiała Dominika Gracz DG: Brom chyba trochę namieszał w twoim życiu – wnioskuję, patrząc na liczne, głównie pochlebne recenzje, gorące dyskusje i oczywiście łódzką nagrodę dla komiksu roku. Spodziewałaś się takiego odbioru? Jak oceniasz z perspektywy czasu tamten moment tuż po wydaniu pierwszego tomu?
UO: Wbrew pozorom niewiele się u mnie zmieniło. Ta historia była ze mną ponad dziesięć lat. Zanim ją wydałam, siedziałam w domu i rysowałam, i po jej wydaniu nic się nie zmieniło – nadal nigdzie nie wychodzę, tylko rysuję. Nie dałam sobie nawet czasu na jakieś przeprocesowanie tych emocji związanych z wygraną, zaraz po powrocie z Łodzi wróciłam do rysowania drugiego tomu. […]
Komiks: Strzeż się wiedźm Weronika Dobrowolska (sc. i rys.)
Dzieciaki kontra stwory Joanna Roszak Gdy byłam dzieckiem, folklor kojarzył mi się przede wszystkim z zespołem ludowym pieśni i tańca, w którym występował kiedyś mój tata. Wielokrotnie próbował namówić mnie na zapisanie się do grupy, jednak w swojej wielkomiejskiej, dziecięcej mądrości uważałam to za „obciachowe”. Być może byłabym bardziej zainteresowana ludowością, gdyby folklor częściej przyjmował tak atrakcyjną formę, w jakiej występuje obecnie w komiksach skierowanych do młodszych czytelników. Autorzy inspirują się dawnymi podaniami i garściami czerpią z zawartych w nich motywów. Trudno się temu dziwić, wszak legendy pełne są niesamowitych potworów i magicznych istot, których dość ograniczone opisy często pozostawiają twórcom pole do artystycznej interpretacji. […]
Komiks: Wendigo A.A. Turkiewicz (sc. i rys.)

Teoria komiksu

Czytać wciąż na nowo. Dookreślenie jako narzędzie konstruowania narracji w komiksie paragrafowym Michał Czajkowski Komiks nie istnieje, dopóki ktoś go nie przeczyta, jako że świat przedstawiony w utworze ożywa dopiero za sprawą samego aktu zrozumienia i nadania sensu całej historii zawartej w kadrach. To, co autor/autorka próbuje przekazać za pośrednictwem fabuły, stanowi jedynie połowę sukcesu – konieczne jest odtworzenie jej przez czytelnika/czytelniczkę w wyobraźni jako jednolitego ciągu wydarzeń, naśladującego to, w jaki sposób doświadczamy rzeczywistości na co dzień, oparty na ciągłości. Kwestia nadawania opowieści ostatecznego kształtu wspólnym wysiłkiem nadawcy i odbiorcy ma w przypadku komiksu szczególne znaczenie. […]
Komiks: Folklor polski Piotr Burzyński (sc. i rys.)

Recenzje

Komiks. Historia komiksu polskiego Évariste Blanchet, tłumaczenie Wojciech Birek Recenzja książki Wojciecha Birka, Piotra Machłajewskiego, Adama Ruska i Jerzego Szyłaka pt. Histoire de la bande dessinée polonaise Każdy miłośnik komiksów zdaje sobie sprawę, że współcześni twórcy należą do wielu narodowości, częściowo dzięki rozkwitowi technologii, który sprzyja wymianie i zwiększa możliwości odkryć i inspiracji. Nie wszyscy natomiast wiedzą – co twórca SoBD Renaud Chavanne przywołuje w przedmowie do omawianej książki – że obecność komiksu na wielu terytoriach sięga czasów znacznie wcześniejszych niż XXI wiek. […]
O komiksie polskim po francusku Joanna Mielech Recenzja książki Wojciecha Birka, Piotra Machłajewskiego, Adama Ruska i Jerzego Szyłaka pt. Histoire de la bande dessinée polonaise W grudniu 2019 roku nakładem wydawnictwa PLG Editions ukazała się książka pt. Histoire de la bande dessinée polonaise. Pierwsza tego rodzaju pozycja w języku francuskim i prawdopodobnie pierwsza wydana w języku innym niż polski. Autorzy postawili sobie za cel przybliżenie czytelnikowi francuskiemu historii komiksu polskiego od jego prapoczątków aż do czasów współczesnych. […]
Komiks: Kult milczenia Krzysztof Otorowski (sc. i rys.)
Achtung!! Partizanen!! Czyli Cień, ponury, czarny i człowiek z Abwehrkommando w grodzie nad Silnicą Adam Rusek Recenzja książki Pawła Chmielewskiego pt. Nie tylko Yorgi. Historia świętokrzyskiego komiksu. Tom 2 Drugą część swej sagi o komiksie z kielecczyzny (recenzja tomu pierwszego ukazała się w „ZK” nr 29) Paweł Chmielewski rozpoczyna w roku 1949 – w pierwszym roku polskiego stalinizmu. Wtedy właśnie zaczęła się ukazywać w Kielcach lokalna gazeta partyjna „Słowo Ludu”. Nie były to czasy dobre dla kultury popularnej (zwłaszcza tej zza żelaznej kurtyny i rodzimej, na niej wzorowanej), w tym dla komiksu, który został ulubionym „chłopcem do bicia” propagandzistów wyklinających USA. Obrazkowe serie, w które wcześniej obfitowała prasa krajowa, znikały wówczas z jej łamów – nie tylko apelowały bowiem do najniższych gustów odbiorców, ale wykazywały również niepokojące podobieństwo (mimo iż nie używano w nich dymków) do potępianych historii zza Oceanu Atlantyckiego. […]
Początek drogi do słońca Krzysztof Lichtblau Recenzja komiksu Kamila Murzyna pt. Kręgi Magii. Cz. 1: Cienie na niebie Początki Ultimate Comics na rynku nie były proste. Wydawnictwo rozpoczęło od publikacji amerykańskich komiksów, a od jakiegoś czasu postanowiło ruszyć z wydawaniem rodzimych tytułów. Po superbohaterskich seriach Biały Orzeł i Nieustraszony Szpak nadszedł czas na fantastykę. Cienie na niebie to pierwszy tom cyklu Kręgi Magii, który jest dziełem Kamila Murzyna. Co ciekawe, komiks powstał jakiś czas temu i był dostępny w wersji cyfrowej do pobrania na stronie autora. […]
Jakiej ukrytej Ameryki szuka Robert Black? Przemysław Zawrotny Recenzja komiksu Alana Moore’a i Jacena Burrowsa pt. Providence. T. 1-3 Dla Providence, inspirowanej prozą Howarda Philipsa Lovecrafta dwunastozeszytowej miniserii Alana Moore’a i Jacena Burrowsa, dobrym punktem odniesienia jest zbiór Mity Cthulhu argentyńczyka Alberta Breccii i Norberta Buscaglii (o tym tomie bardzo przekonująco pisał w poprzednim numerze „Zeszytów Komiksowych” Damian Kaja). Niewiele jest podobieństw między tymi komiksami. Podczas gdy drugi składa się z adaptacji poszczególnych opowiadań Lovecrafta, pierwszy zawiera spójną, długą historię będącą autorską kompilacją i przekształceniem wątków znanych z pierwowzorów literackich, a ponadto cała ta konstrukcja stanowi szerszy komentarz społeczny. […]
Zinowa biblioteczka vol. 1 Dominika Gracz Recenzja komiksu Szymona Kaźmierczaka pt. Pingwin i inne opowieści Nie miałam do tej pory styczności z żadnym komiksem Szymona Kaźmierczaka. Sprawia to chyba, że jestem idealną odbiorczynią pierwszego tomu Biblioteki Polskiego Komiksu Niezależnego, w którym zaprezentowano wybrane prace tego twórcy z ostatnich ośmiu lat. Powiem więcej, w żaden sposób nie byłam z Kaźmierczakiem zaznajomiona. Kompletnie więc nie wiedziałam, czego się spodziewać. I w sumie wychodzi na to, że nieważne, na co byłabym nastawiona, Pingwin i inne opowieści tego dostarcza. […]
W skrócie Damian Kaja Krótkie recenzje komiksów:
Poemat w obrazkach (sc. i rys. Dino Buzzati)
Niezwyciężony (sc. i rys. Rafał Mikołajczyk)
Zabić drozda (sc. i rys. Fred Fordham na podstawie powieści Harper Lee)
Data utworzenia strony: 10 V 2020
Ostatnia modyfikacja: 23 XI 2020